Spring naar inhoud

Omdat dit jaar in heel Nederland aandacht wordt besteed aan 75 jarig bestaan van de bevrijding is ons kwartaalblad een speciale uitgave geworden. Zie het voorwoord:

Van de redactie,
Voor u ligt een speciale uitgave van de TOEN, het kwartaalblad van de Historische Vereniging Annen. Een speciale uitgave, die helemaal is gewijd aan het thema: ’75 jaar Vrijheid Aa en Hunze’. Een oproep in het najaar van 2019 om artikelen, verhalen, foto’s, etc. bij de redactie te melden, heeft veel opgeleverd. Zo veel zelfs dat we besloten hebben om een extra dik nummer te maken van 32 pagina’s. Bovendien kunnen we ook in het juninummer nog artikelen plaatsen die betrekking hebben op het thema ’75 jaar Vrijheid’.
Er is nog een reden om te spreken van een speciale uitgave: dit nummer wordt ‘huis aan huis’ in Annen verspreid! Dit is mogelijk dankzij een subsidie van de gemeente Aa en Hunze. Voor de Historische Vereniging een prachtige gelegenheid om zich aan alle inwoners van Annen te presenteren. Dit biedt ook een unieke mogelijkheid om iedereen die nog geen lid is van onze vereniging op te roepen om dit te worden. Dan ontvangt u in ieder geval het vervolgnummer in juni, maar daarna uiteraard ook onze gewone uitgaven!

Inhoudelijk is deze TOEN helemaal gevuld met gebeurtenissen uit de oorlogsjaren. Een nare periode uit de geschiedenis die ook in Annen zijn weerslag heeft gehad. We openen deze uitgave met een artikel van Bert Staats. Hij heeft veel onderzoek gedaan naar de gebeurtenissen uit de oorlogstijd in Annen. Met de komst van de Duitse bezetters besloten sommige mensen om de kant van de Duitsers te kiezen en lid te worden van de NSB. Het grootste deel van de Annenaren was echter niet gediend van de Duitse bezetters en sommigen besloten om zich actief te verzetten. Omdat de tegenstelling tussen deze beide uiterste opvattingen letterlijk om leven of dood ging, leidde dit ertoe dat er een breuk ontstond in de verhouding tussen de mensen van deze beide groepen. Tegenstellingen liepen hierbij soms dwars door families heen en het is duidelijk dat in 1945 met de bevrijding deze wonden niet opeens waren verdwenen. Sterker nog, tot op de dag van vandaag zijn de effecten van deze gebeurtenissen uit de oorlog nog merkbaar. In die zin zou je kunnen stellen, dat voor veel mensen het jaar 1945 nog niet echt als het jaar van de bevrijding werd ervaren.

Verder bevat deze TOEN verhalen, die in zijn totaliteit een goed beeld geven van alle facetten van het dagelijkse leven in deze oorlogsperiode. Zo lezen we dat Harmannus Klaas Westerhof als één van de eerste Nederlandse militairen is gesneuveld bij de Duitse inval. Om te ontkomen aan de verplichte tewerkstelling in Duitsland, besloten veel mannen om onderduiker te worden. Zo ook Tinus Klinkers en we lezen hoe het hem verging in die tijd.
Sommige mensen – zoals Lammert Venema- werden gedwongen om te werken voor de beruchte Organisatie TODT om bijvoorbeeld tankgrachten te graven. Door een noodlottig ongeval kwam hij om het leven.
De oorlog had ook zijn weerslag op bijvoorbeeld het verloop van een schoolreisje, dat nogal abrupt eindigde.
Hendrik Hommes werkte bijna twee jaar als ‘dwangarbeider’ in Duitsland en we lezen zijn ervaringen gedurende deze zware tijd.
Het laatste artikel beschrijft de herinneringen van twee Anner meisjes, die bij het begin van de oorlog zes jaar oud waren. We lezen, dat de dagelijkse omstandigheden voor de mensen steeds moeilijker werden, naar mate de oorlog langer duurde.
Kortom, deze speciale uitgave geeft een genuanceerd beeld van het leven van de bewoners van Annen in de jaren 1940-1945.

Tot slotte wil de Historische Vereniging en de redactie van TOEN de gemeente Aa en Hunze bedanken voor hun financiële ondersteuning, waardoor deze TOEN ‘huis aan huis’ in Annen kan worden verspreid.
Ook zijn wij dank verschuldigd aan Bert Staats voor zijn toestemming om illustraties te mogen gebruiken uit het boek ‘Annen 1940-1945’.

Bijschriften TOEN (15e Jaargang, nr. 1)

Omslagfoto:
Distributiebonnen, één van de meest gehate attributen uit de oorlog.
In de oorlog begon de voorziening van levensmiddelen en ook andere artikelen, zoals kleding, zeep, te stagneren. Veel producten gingen ‘op de bon’ en konden alleen tegen inlevering van distributiebonnen worden gekocht. Alleen personen met een geldig Persoonsbewijs konden een Distributiestamkaart krijgen. Hierdoor konden bijvoorbeeld ‘onderduikers’ geen distributiebonnen verkrijgen, een maatregel om hen van voedselvoorziening af te snijden. Verzetsmensen probeerden daarom om distributiekantoren te beroven en de buitgemaakte bonnen uit te delen aan mensen met onderduikers in huis

Pag. 3:
Het weekblad ‘Volk en Vaderland, de spreekbuis voor NSB-propaganda

Pag. 4:
Linksboven een (geanonimiseerde) lidmaatschapskaart van de NSB; rechtsboven een NSB-verkiezingsaffiche en midden onder het NSB-Insigne

Pag. 7:
Links: Izaäk Folkert Westrup, werkzaam op de gemeentesecretarie (na de oorlog gemeentesecretaris) en vermoedelijk leider van het verzet in deze omgeving
Rechts: Geert Joling was als gemeenteveldwachter actief in het verzet

Pag. 8:
Op de linker pagina: zittend in het midden Reinder Dijkema en rechts naast hem mevr. Van der Vaart in de tuin van haar huis ‘De Rietmuts’ op de Strubben 5 (rechter pagina). Beiden waren actief lid van de verzetsgroep Annen/Schipborg

Onderduiker Tinus:

Pag. 14:
Harmannus Klaas Westerhoff, staand als eerste van links. Rechterfoto: het na de oorlog postuum toegekende oorlogsherinneringskruis met gesp (rechtsonder)

Pag. 16:
Deze keer een bijzondere opgave. Op de foto, gemaakt op de Brink en waarschijnlijk al enige tijd na de bevrijding van Annen op 13 april. We zien vier Canadese militairen die op de grond zitten voor hun legervoertuigen. We denken niet dat onze lezers weten wie deze soldaten zijn. Maar we hebben ons oog laten vallen op het tussen deze Canadezen staande -voor de redactie onbekend- jongetje. Wij denken dat deze jongen afkomstig is uit Annen en onze vraag is dan ook: wie weet de naam van deze jongen? De foto is beschikbaar gesteld door Koos Kah.
Reacties graag naar Henk Mulder via: redactie@annentoen.nl of telefonisch: 0592 2316556

Spitten

Pag. 21:
Hendrik Hommes op circa 12 jarige leeftijd

Schriftelijk bevel van de Duitse bezetters aan alle mannen van 17 t/m 40 jaar om zich verplicht aan te melden voor de Arbeitseinsatz in Duitsland
Pag. 22:
Het Gasthaus, annex boerderij van Karl Stahl in Grosshansdorf (Schleswig-Holstein) waar Hendrik Hommes bijna twee jaar tewerk was gesteld

Pag. 24:

De twee hoofdpersonen en vriendinnen Geesje Mulder en Fennie Okken. Hierboven voor het huis van Hendrik Okken (Geesje met witte strik in het haar). Rechts de dames anno 2020 (Fennie zit hier links)

Pag. 25:
Rechts: de kruidenierszaak van Hendrik Okken aan de Kruisstraat. Onder: de manufacturenwinkel van Kah en de kruidenierswinkel van Lucas Mulder aan de Brink

Pag. 26:
Mevrouw (Tante Griet) Mulder voor haar kruidenierswinkel aan de Bartelaar

Pag.: 29
Zonder distributiebonnen geen voedsel, geen textiel, geen zeep, enzovoort. Omdat deze spullen schaars waren, lag het voor de hand om op een clandestiene manier aan distributiebonnen te komen of deze te vervalsen. Kruideniers moesten deze bonnen controleren en inzamelen bij verkoop van spullen. In deze rol konden ze hiermee sjoemelen, maar dat was zeker niet zonder risico en als je werd betrapt, kon je zwaar gestraft worden. Dit overkwam ook Lucas Mulder, kruidenier te Annen, zoals blijkt uit het verslag van de Economische Rechtbank uit Assen. Lucas Mulder was de vader van Geesje Mulder

Pag. 31:
Links: Linie Redeker, Hennie Nijborg en Kunie Kah (achter het stuur) in een Canadese jeep. Boven: twee Canadezen wandelen op de Zuidlaarderweg

Pag. 32:
De twee door de Canadezen vergeten beeldjes, nog steeds in bezit van Fennie